Uluslararası Dergi Standartlarında Akademik Makale Çevirisi ve Proofreading

Uluslararası atıf dizinlerinde (Web of Science, Scopus) yer alan yüksek etki değerli dergiler, gönderilen çalışmaların yalnızca bilimsel metodolojisini değil, dil kalitesini de sıkı bir ön değerlendirmeye tabi tutar. Bir araştırmanın literatüre katkısı ne kadar güçlü olursa olsun, dilsel akıcılıktan yoksun, anlatım bozuklukları içeren veya hedef dilin akademik üslubuna uymayan metinler doğrudan hakem değerlendirmesine alınmadan reddedilebilir (desk rejection). Akademik yazın, günlük dilden ve standart ticari çeviriden yapısal olarak farklıdır; her anabilim dalının kendine özgü bir argümantasyon yapısı, cümle kuruluş biçimi ve pasif/aktif fiil tercih dengesi bulunur. Bilimsel makale çevirisinde amaç, kaynak dildeki ifadeleri kelime kelime aktarmak değil, araştırmanın hipotezini, yöntemini ve bulgularını hedef dildeki bilimsel topluluğun alışık olduğu terminolojik disiplinle yeniden inşa etmektir.

Akademik yayın hazırlığında en sık karıştırılan kavramlar standart çeviri, proofreading (düzelti) ve editoryal denetimdir (editing/native speaker check). Standart çeviri, metnin anlam bütünlüğünü koruyarak hedef dile aktarılmasıdır; ancak bu işlem tek başına uluslararası yayıncılık için yeterli olmayabilir. Proofreading süreci; çevirisi tamamlanmış veya doğrudan hedef dilde yazılmış metnin imla, noktalama, yazım hataları ve dil bilgisi kuralları açısından milimetrik olarak taranmasıdır. Editoryal denetim veya 'native speaker check' ise çok daha derinlemesine bir müdahaledir. Bu aşamada, hedef dilin ana dili olduğu bir editör metni ele alır; akademik üslubu pürüzsüzleştirir, tekrara düşen ifadeleri eler, cümle akışını (flow) düzenler ve metnin ilgili bilim dalının güncel jargonuna tam uyumunu sağlar. Yayınınızın hedeflediği derginin prestijine göre bu hizmet katmanlarından hangisine ihtiyaç duyulduğu, metnin mevcut dilsel olgunluğuna göre belirlenir.

Akademik makalelerin çevirisinde sadece gövde metin değil, kaynakça, tablolar, şekil altı yazıları ve metin içi atıflar da hedef formatın kurallarına göre düzenlenmelidir. Sosyal bilimlerde yaygın olarak kullanılan APA (American Psychological Association) ve Chicago stilleri, fen bilimleri ve beşeri bilimlerde tercih edilen MLA (Modern Language Association) veya tıp literatürünün standardı olan Vancouver formatı, kendine has kısaltma, noktalama ve sıralama kurallarına sahiptir. Çeviri esnasında kaynakça listesindeki eser adlarının çevrilip çevrilmeyeceği, metin içi atıflardaki 've ark.' (et al.) kullanımlarının hedef dile nasıl uyarlanacağı ve dipnot yapılarının korunması, derginin yazım kuralları (guide for authors) kılavuzuna göre şekillenir. Biçimsel uyumsuzluklar, hakemlerin çalışmaya yönelik ilk izlenimini olumsuz etkileyebileceğinden, çeviri sürecinin başından itibaren bu kuralların gözetilmesi zorunludur.

Her bilim dalı, kendi kavramsal dünyasını ifade eden özel bir terminoloji kullanır. Örneğin, tıp alanındaki bir kardiyoloji makalesinde kullanılan terimlerin karşılıkları ile bir bilgisayar mühendisliği veya anayasa hukuku metnindeki kavramlar, genel sözlük anlamlarıyla çevrilemez. Akademik makale çevirisinde, ilgili anabilim dalının literatürüne hakim, güncel tartışmaları takip eden çevirmenlerin çalışması kritik önem taşır. Süreç boyunca, makale yazarının daha önce yayınlanmış çalışmalarındaki terminolojik tercihler, hedef dergide sıkça kullanılan anahtar kelimeler ve uluslararası kabul görmüş terim sözlükleri (glossary) referans alınır. Bu sayede, metin genelinde terminolojik tutarlılık sağlanır ve kavram karmaşasından kaynaklanabilecek hakem eleştirilerinin önüne geçilir.

Uluslararası yayıncılıkta en hassas konulardan biri de benzerlik oranı ve intihal riskidir. Turnitin veya iThenticate gibi yazılımlar tarafından yapılan taramalarda, doğrudan veya yetersiz şekilde 'paraphrase' (başka kelimelerle ifade etme) edilerek çevrilmiş cümleler benzerlik indeksini yükseltebilir. Akademik çeviri sürecinde, kaynak metindeki alıntıların ve literatür özetlerinin hedef dile aktarılırken birebir çeviri tuzağına düşmeden, anlamı koruyarak özgün cümle yapılarıyla yeniden kurulması gerekir. Yetersiz dil hakimiyetiyle yapılan doğrudan çeviriler, yazarın aslında kendi cümleleriyle ifade ettiği fikirleri bile sistemlerin 'benzerlik' olarak algılamasına yol açabilir. Bu nedenle, literatür taraması bölümlerinde sentezleme ve özgünleştirme tekniklerinin doğru dilsel araçlarla uygulanması şarttır.

Yüksek lisans ve doktora tezlerinin tamamının veya özet (abstract) bölümlerinin çevirisi, akademik süreçlerin bir diğer önemli ayağıdır. Yurt dışındaki üniversitelere yapılacak denklik başvurularında, YÖK (Yükseköğretim Kurulu) işlemlerinde veya uluslararası ortak tez programlarında, tezin resmi olarak tercüme edildiğinin belgelenmesi istenebilir. Bu tür durumlarda standart akademik çevirinin ötesinde, yeminli tercüman imzası ve kaşesi gerekir. Kurumların talebine göre, yeminli tercüme edilen tezin ayrıca noter tarafından tasdik edilmesi veya apostil şerhiyle resmiyet kazanması gerekebilir. Ulus Tercüme, akademik belgelerinizin yeminli tercüme işlemlerini gerçekleştirirken, talep edilmesi durumunda Ankara'daki noter onayı ve tasdik süreçlerinin takibini de koordine eder.

Makalenin dergiye sunulmasıyla süreç tamamlanmaz; hakem değerlendirmesi (peer-review) sonrasında gelen 'major revision' (büyük düzeltme) veya 'minor revision' (küçük düzeltme) kararları, makale üzerinde yeniden çalışmayı gerektirir. Hakemlerin yönelttiği bilimsel eleştirilere verilen cevaplar (response to reviewers) ve metinde yapılan değişikliklerin mektup formatında sunulması, en az makalenin kendisi kadar ikna edici ve hatasız bir dille yazılmalıdır. Revizyon aşamasında eklenen yeni paragrafların, çıkarılan bölümlerin ve hakemlere yönelik açıklamaların mevcut makalenin genel üslubu ve terminolojisiyle kusursuz şekilde bütünleşmesi gerekir. Bu süreçte sağlanan devamlı dil desteği, çalışmanın nihai kabul (acceptance) alma şansını doğrudan etkiler.

Akademik çalışmalarınızın uluslararası standartlarda yayına hazırlanması, uzmanlık gerektiren çok aşamalı bir süreçtir. Ulus Tercüme, tıp, mühendislik, sosyal bilimler, hukuk ve fen bilimleri gibi farklı disiplinlerdeki makale ve tezleriniz için alan uzmanı çevirmen ve editörlerle çalışır. Süreç; belgenizin incelenmesi, anabilim dalı terminolojisinin netleştirilmesi, çeviri, proofreading ve son editoryal kontrol adımlarından oluşur. Resmi onay veya denklik süreçleri için yeminli tercüme ve noter tasdiki adımları da ofisimiz tarafından takip edilir. Çalışmanızın bilimsel içeriği ve yayın kabul kararları ilgili dergilerin kurullarına ait olup; biz, metninizin dilsel olarak en yüksek uluslararası standartlara ulaşması için gerekli tüm teknik desteği sağlamaktayız. Detaylı bilgi almak ve çalışmanızı inceletmek için belgenizi formumuz üzerinden veya doğrudan iletişim kanallarımızdan bize iletebilirsiniz.